Fişlemeye Yepyeni Bir Boyut Geliyor: Phorm

FişlemeTTNET müşterilerine hizmet vermeye başlayan Phorm, beraberinde birçok soruyu gündeme getirdi. Phorm birçok ülkede yasaklandığı halde ülkemizde faaliyet göstermesi tepkilere yol açtı. İzlenmeye, fişlenmeye HAYIR!

Kent Thomas Ertuğrul Osmanlı hanedanından. ABD Princeton Üniversitesi’nde siyaset bilim okumuş, iş hayatına JP Morgan’da yatırım bankacısı olarak başlamış. Ardından bir dizi bilişim şirketinde başarılı işlere imza atmış. Doksanlı yıllarda Rusya’daki şirketiyle MIG uçaklarıyla turistik uçuşlar düzenlemiş. Köşeme konuk olmasını sağlayan girişimiyse2002 yılında kurduğu 121Media adlı şirket ve artçıları.

Bir toolbar milyonlar kazandırdı

Yazılım ekibi Rusya’da, merkeziyse ABD’nin Delaware eyaletinde olan 121Media, PeopleOnPage adıyla dağıttığı ve hızla yaygınlaşan ücretsiz toolbar uygulamasıyla popülerleşti. ContextPlus adlı bir reklam motoru üstünde çalışan uygulama ziyaret ettiğiniz sitelerin adresini merkeze yollayıp dijital sicilinizi çıkartıyor ve ilgi alanlarınızla paralel reklamlar gösteriyordu. Kurması kolay, silmesi eziyet bu toolbar 121Media’ya milyonlarca dolar kazandırdı.

Güvenlik yazılımları tarafından kısa sürede casus uygulama (spyware) sınıfına alınan PeopleOnPage’e karşı ilk şikâyet ABD Ticaret Komisyonu’na 2005’te yapıldı. Ardından Kanada’da benzer bir süreç işlemeye başladı. Bu tip şirketlere karşı davalar arka arkaya dizilince 2006’da ContextPlus ‘müşterilerine yeterince kaliteli hizmet veremediği’ gerekçesiyle kepenkleri indirdi.

Aynı dönemde Ertuğrul’un şirketi 121Media da PeopleOnPage uygulamasını kapattı ve şirketin ismini Phorm olarak değiştirdi. Ertuğrul bu sefer Britanya’nın lider operatörü British Telecom (BT) ile benzer bir yapı üstünde çalışmaya başladı. O dönem Webwise adını taşıyan uygulama kullanıcıların ziyaret ettiği web sitelerini takip ederek ilgi alanlarını belirliyor ve profillerine uygun / ilgili reklamlar gösteriyordu.

Sistem BT’nin sunucularında çalıştığı için kullanıcının bir şey yüklemesi de gerekmiyordu. Ama hem Phorm hem BT bu yapıda küçük bir ayrıntıyı unuttu: Sisteme soktukları kullanıcılara bilgi vermediler ve izinsiz çalıştılar!

Durum ortaya çıkınca İngiltere ayaklandı. BT’ye karşı iki dava açıldı. Web’in mucidi Sir unvanlı Tim Berners-Lee uygulamayı internete hıyanet olarak adlandırdı. Ve BT Phorm uygulamasına son verdi.

Kurulduğundan bu yana toplam zararı 100 milyon doları geçen ve merkezini Singapur’a taşımaya hazırlanan Phorm, bu sefer izinli çalışan yapıya geçerek dümeni Brezilya ve Romanya’ya kırdı. Sırada yüzde 20 devlet ortaklı yeni bir şirketle 513 milyon internet kullanıcısına sahip Çin var.

Türkiye’de de hizmete girdi

Aynı Phorm, bu yılın başında İstanbul’da kurulan PT Reklam Çözümleri A.Ş. adlı şirketle kısa bir süre önce TTNET müşterilerine de ‘hizmet vermeye’ başladı. TTNET kullanıyorsanız sizin hattınızdaki durumu bit.ly/gezinti adresinden kontrol edebilir; isterseniz açıp deneyebilirsiniz. Hakkında inanılmaz komplo teorileri türeyen bu hizmetin Türkiye yöneticisi Çiğdem Toraman ile 3 saate yakın sohbetimde yönelttiğim soruların özetlerine gelirsek:

* Özellikle açılmasını istemediyseniz Phorm hizmeti hattınızda çalışmıyor.

* Aktif hale getirdiğinizde bilgisayarınıza kimlik bilgisi içermeyen size özel 24 haneli bir çerez yükleniyor. Sistem sizi anonim olarak bu numarayla takip ediyor.

* Sistem ziyaret ettiğiniz her sitenin adresini, yaptığınız aramalardaki anahtar kelimeleri ve o sitenin içerik özetinden oluşan en fazla 2KB’lık veriyi ana sunucuya çekip sizle eşleştiriyor. Ardından o sitede reklam gösterip gösteremeyeceğine ve ilgili bir reklam olup olmadığına bakıyor.

* Https ile başlayan adresler taranmıyor (daha doğrusu taranamıyor). Dolayısıyla Gmail, Facebook, Twitter, bankaların tamamı ve e-ticaret sitelerinin bir kısmı Phorm kapsamı dışında.

* Pornografik, erotik, bahis, kumar, sağlık, alkol, politika ve din gibi hassas içerikli sitelerde sistem çalışmıyor ve kayıt tutmuyor.

* Aynı bilgisayarda farklı kullanıcı oturumları ayrıştırılabiliyor.

* 13 yaş altı kullanıcılar Phorm hizmetinin kapsamı dışında.

* Phorm, kanal adını verdiği profil grupları tanımlıyor. Spor, kadın, otomobil, finans gibi ilgi grupları içeren kanallar kullanıcının profillenmesi ve reklamverenlerin hedeflemesine yarıyor.

* Kanallarda tanımlı bir reklam kampanyası yoksa kullanıcıya dair veri de tutulmuyor. Varsa en fazla 7 günlük kayıt saklanıyor, eskisi siliniyor.

* Uygulama TTNET’in sunucularında çalıştığı için Phorm size dair ekstra bir bilgiye ulaşamıyor. TTNET de Phorm’un reklam algoritmasına erişemiyor.

* Üyesi olan Netbook, ReklamZ, İnternetReklam gibi reklam ağları üstünden şimdiden ayda 1,5 milyar sayfada Phorm destekli reklamlar yer alıyor.

* Phorm’un aktif olması internet hızını düşürmüyor.